PAGE TOP

राजनीतिशास्त्र एकाइ १

प्रश्‍न संख्या -५ १.१ राजनितिशास्त्रको परिभाषा : ·           Politics  ग्रीक भाषाको  Polis  र  Pol itia    शब्दबाट उत्पति भएको हो । ·       ...

प्रश्‍न संख्या -५
१.१ राजनितिशास्त्रको परिभाषा :
·         Politics ग्रीक भाषाको Polis र Politia  शब्दबाट उत्पति भएको हो ।
·         Polis र Politia को अर्थ नगर र राजनिति भन्ने बुझिन्छ ।
·         राजनैतिक सिद्धान्तको दृष्टीकोणलाई पुर्वीय र पश्‍चिमी दुई राजनीतिक दृष्टिकोणमा विभाजीत गरिएको छ ।
·         वेदरामायण र महाभारतमा प्रतिवादित सिद्धान्त पुर्विय हो भने प्लाटो, अरस्तु, सुकरात द्वारा प्रतिवादी सिद्धान्त पश्‍चिमी राजनितिक सिद्धान्त हो । 
·         प्राचिन कालमा ग्रिसमा स-साना नगर राज्यका बारेमा अध्ययन गराउने भएकोले राजनिति शास्त्रलाई नागरिक शास्त्र भनिन्थ्यो ।
·         लासबेलआलमन्ड, पावेल, डेबिड र रोबर्ट डालले मानव आचरण संग सम्बन्धित राजनैतिक पक्षहरुको अध्ययन गर्ने शास्त्रको रुपमा राजनैतिक शास्त्रलाई परिभाषित गरे ।
·         समग्र राज्य र सरकारका बारेमा अध्ययन गर्ने शास्त्रको रुपमा आधुनिक राजनैतिक चिन्तकहरुले राजनैतिक शास्त्रलाई परिभाषित गरेका छन् ।
·         राजनिति-शास्त्रमा प्रणाली सिद्धान्तको सर्वप्रथम प्रयोग गर्ने विद्वान डेबिट इस्टन हुन् उनले सन् १९५३ मा The Political System पुस्तक प्रकाशन गरे भने सन् १९६५ मा A framework for Political Analysis पुस्तक प्रकाशन गरे ।
·         Comparative Politics: A development Approach का लेखक आल्मन्ड र पावेल हुन् ।
·         राजनैतिक प्रणाली भनेको एउटा मानव समुदाय हो, जसले निश्‍चित सिमाना भित्र शक्ती प्रयोगको विधि सम्वत् एकाधिकारको दावि गर्दछ "Max weber.
·         "राजनैतिक प्रणाली भनेको मानव सम्बन्धहरुको कुनै यस्तो सतही ढाँचा हो, जसले उल्लेखनिय हदसम्म शक्ती, नियम वा प्राधिकारको प्रयोग गर्दछ। "- रोबर्ट डायल

केहि परम्परागत परिभाषा:
·                     "राजनितिकशास्त्र सामाजिक विज्ञानको त्यो माग हो जसले, राज्यको आधार तथा सरकारका सिद्धान्तहरु बारे विचार गर्दछ ।" – पाल जेनेट
·                     "राजनीतिशास्त्रले  समाजमा बस्ने मानिसहरुको बारेमा ब्यापक अध्ययन गर्दछ । "- अरस्तु
·                     "राजनितिकशास्त्रले प्राचिनकालमा राज्यको स्वरुप कस्तो थियो, वर्तमानमा कस्तो छ र यस्को आदर्श एवम् स्वरुप कस्तो हुनुपर्दछ भन्ने कुराको विवेचना गर्दछ" – गेटेल
·         "राजनितिशास्त्रले सरकार संग सम्बन्धित विद्याको अध्ययन गर्दछ" –लिकक
आल्मण्ड र पावेलले राजनीतिक प्रणालीका आधारभुत विशेषता :
        अंगहरुको अन्तर निर्भता
        राजनीतिक प्रणालीको सिमाना
        राजनितिक प्रणालीको वातावरण
        विधि सम्वत् भौतिक करकापको प्रयोग, मानेका छन् ।
·         Modern Political Analysis  पुस्तकका लेखक रवर्ट डायल हुन् ।
·         रोवर्ट डायलका अनुसार राजनितिक प्रणालीका ८ वटा विशेषता छन् ।
सामाजमा राजनैतिक स्रोहरुको असमान नियन्त्रणका कारणहरु:
१ कार्यको विशिष्टिकरण,
२. जन्मबाटै उत्पन्न अन्तर,
३. लक्ष्य र प्रेरक तत्वमा अन्तर/तिनवटा छन् ।
·         राजनैतिक प्रभावका असमान वितरणका कारण:
१ स्रोतहरुको वितरणमा असमानता
२ स्रोतहरुको प्रयोग गर्ने व्यक्तीको दक्षतामा भिन्नता
३ उपलब्ध स्रोतहरुलाई राजनीतिक उद्धेश्यका लागी प्रयोग गर्ने वा नगर्ने भन्ने बारेमा ब्यक्तीको इच्छा तीनवटा छन् ।
·         शासकहरुले अंगालेको विचार धारालाई सतारुढ विचार धारा भनिन्छ ।
·         राजनितिशास्त्रको अध्ययनको सम्बन्ध सगठित राज्यको मानव विकास संग छ – प्रो. लास्की

राजनितिकशास्त्रको आधुनिक परिभाषा :
·         सन् १९६० को दशक पछि प्रयोगमा आएको –
राजनितिक शास्त्रलाई राज्यको अध्ययन गर्ने विज्ञानको रुपमा मात्र लिने विद्वानहरु विउ सालि, साल्टो, ग्यारी र गार्नर हुन् ।
·         "राजनितिकशास्त्र एक अनुभववादी विज्ञान हो र जसको मुख्य उद्धेश्य शक्तीको निर्धारण एवम् शक्तीमा सहभागीता हुनु हो " – लासवेल
·         "राज्य संग सम्बन्धित विज्ञान नै राजनैतिक विज्ञान हो । यसले राज्यका मौलिक सर्तहरुस्वरुप र विकासका बारेमा विवेचना गर्दछ"। - विउसाली
·         "राजनितिशास्त्रको प्रारम्भ र अन्त्य राज्य संगै हुन्छ" । - गार्नर
·         राजनितिशास्त्रका पिता अरस्तु हुन् ।
·         "राज्यका ब्यवस्थाहरुलाई ज्ञान र अन्तदृष्टि प्रदान गर्ने र सबै समाजका सबै सदस्यलाई असल जिवनको सुविधा दिन सक्षम बनाउनु शास्त्र नै राजनिति शास्त्र हो"।– अरस्तु
·         "मानिस एउटा समाजिक प्राणी हो, मानिसले मानिस भएर बाच्नका लागि समाजमा बस्नु नितान्त आवश्यक छ । समाजमा बस्ने मानिसका बारेमा व्यापक अध्ययन गराउने विज्ञान राजनितिशास्त्र हो" । अरस्तु
·         "राजनितिशास्त्रले सरकारका तत्वहरुको अध्ययन त्यस्तै प्रकार गर्दछ, जसरी अर्थशास्त्रले धनको, जिव विज्ञानले जिवको, विजगणितले अंकको र रेखा गणितले स्थान र विस्तृतको गर्दछ" ।- सिले
·         राजनितिशास्त्र सामाजिक विज्ञानको त्यो भाग हो, जसले राज्यको आधार तथा सरकारका सिद्धान्तहरु बारे विचार गर्दछ । - पल जेनेट
·         आगत, निर्गत विश्‍लषणको प्रतिपादन गर्ने डेबिटस्टन हुन् । जसमा चारवटा पक्षहरु :
१ आगतहरु
२ रुपान्तर
३ निर्गत
        पृष्ठपोषण छन् ।
·         आगतका प्रमुख स्रोतहरु :
१ शासक वा ठालुहरु
      २ घरेलु वातावरण
      ३ अन्तर्राष्टिय वातावरण
·         कार्यात्मक विश्‍लेषणको प्रतिपादक आल्मन्ड र पावेल हुन् ।
Political Socialization: A study in Psychology of Political behavior,1959 का लेखक हवर्ट.एच. हाडमेन हुन् ।
·         राजनीतिक सामाजिकीकरणको अवधारणा सर्वप्रथम पेश गर्ने हवर्ट एच. हाइम्यान हुन् ।
·         Aspect of Political Development पुस्तकका लेखक लुसियन. डब्लु. पार्ट हुन् ।
·         Political Parties and Political Development  पुस्तकका लेखक लापालोम्बरा र बेनर हुन् ।
·         राजनितिशास्त्र मुल्यहरुको आधिकारिक वाँडफाँड मान्ने विद्वान डेविट स्टन हुन् ।
·         राजनितिशास्त्र शक्ति शासन र प्राधिकरण संग सम्बिन्धित विद्या हो । रोबर्ट डायल
·         राजनितिशास्त्र एउटा निश्‍चित सिमाना भित्र भौतिक शक्तीको प्रयोग वा प्रयोगको धम्की संग सम्बन्धित क्रियाकलापको अध्ययन हो ‍- Max Weber
१.२ राजनितिशास्त्रको अध्ययनको क्षेत्र :
·         प्राचिन विद्वानहरुले नगरराज्य, समाज र मानव जिवनका व्यवहारको अध्ययन गर्ने क्षेत्रलाई राजनितिशास्त्र र मनोविज्ञान समेत राजनीतिशास्त्रको अध्ययनको क्षेत्र मानेका छन्।
·         राजनितिशास्त्र भित्र अनुशासनआचरणनैतिकतासभ्यतासामाजिक घटनाक्रम,सामाजिक समस्या र निराकरण जस्ता विषय पर्दछन् ।
·         राजनितिशास्त्रको क्षेत्र भित्र आर्थिक तथा सामाजिक सरकारका अंगअन्तर्राष्टिय संगठन एवम् कुटनितक सम्बन्धका विविध पक्ष पर्दछन् ।
·         राजनितिशास्त्रले मुल रुपमा राज्य र सरकारको अध्ययन गर्दछ ।
·         विश्‍वमा राजनैतिक प्रभाव हावि हुनुराजनितिशास्त्रको अध्ययन क्षेत्र वृद्धि हुनु एवम् राजनैतिक दलको संख्यामा वृद्धि हुनु आदि कारणले राजनितिशास्त्र अध्ययन क्षेत्र विस्तार हुदैँ गएको पाईन्छ ।

१.२ राजनितिशास्त्रको अध्ययन पद्धतिलाई (क) प्राचिन वा परम्परागत अध्ययन पद्धति र (ख) आधुनिक वा वैज्ञानिक अध्ययन पद्धतिदुई भागमा बाडिएको छ ।
·         प्राचिन वा परम्परागत अध्ययन पद्धति: (५ भाग)
१ ऐतिहासिक पद्धति 
२ दार्शनिक पद्धति
३ तुलनात्मक पद्धति
४ प्रयोगात्मक पद्धति
        परिवेक्षण पद्धति

१ ऐतिहासिक पद्धिति :
·         सामाजिक जिवनका हरेक जटिलताको अध्ययनमा ईतिहासले सहयोग पुर्‍याउँछ अर्थात वर्तमानलाई भुतकालको अनुभवले साकार पार्छ ।
·         परापुर्वकालका घटनाप्रथाचालचलनरितिरिवाज आदिको अध्ययनका लागि ऐतिहासिकताको अध्ययन गर्नु अपरिहार्य हुन्छ ।
·         प्रसिद्ध विद्वान कार्ल मार्क्सले इतिहासक प्रयोगका माध्यमबाट नयाँ वाद (कम्युनिज्म) लाई जन्म दिएका थिए ।
·         ऐतिहासिक पद्वतिको प्रयोग गर्नेहरु पक्षपात र भावनामा प्रभावित भई यथार्थतामा पुग्न नसक्ने हुँदा यस पद्धतिको प्रयोग अत्यन्त सर्तकताका साथ गर्नुपर्दछ साथै यस पद्धतिबाट लाभ लिन चाहने व्यक्ती पनि तटस्थ हुनुपर्दछ ।
·         विगतको नजिरको आधारमा समसामयिक घटनाक्रम वा समस्याको समाधान गर्नुपर्ने मान्यता यस पद्धतिले राख्दछ ।
·         "राजनीतिशास्त्र बिनाको इतिहासको कुनै फल हुदैन र इतिहास बिना राजनितिको जरो हुदैंन"- सिले
·         "ऐतिहासिक पद्धति प्रयोग गर्दा विषयहरुको छनौट र विश्‍लेषणमा सतर्कता राख्‍नु पर्छ र स्वार्थ एवम् पक्षपातलाई त्याग्नु पर्दछ" ।-गेटल
·         "इतिहास उदाहरणहरुको ढुकुटी हो  तर ऐतिहासिक पद्धति प्रयोग गर्दा पक्षपात रहित हुनुपर्ने प्रयास गर्नुपर्छ अन्यथा यो फलदायक हुदैन" ।-केजरर
·         यस पद्धतिबाट राजनितिक संस्था राजनैतिक विचारराजनैतिक अवधारणाको, उत्पति र विकासक्रमका बारेमा जानकारी लिन सकिन्छ ।
·         मेकिया बेलीमन्टेस्क्युर हेगेल यस पद्धतिका प्रयोगता हुन् ।
दार्शनिक पद्धति:
·         राजनितिशास्त्रमा राम्रो नराम्रो छुट्याउने क्रममा दार्शनिक अध्ययन पद्धतिको माध्यम उपयोगी मानिन्छ ।
·         मानिसको मुल  प्रकृति के हो र सामाजीक संगठनको उद्देश्‍य के हो जस्ता प्रश्‍नको उत्तर यस पद्धतिबाट लिन सकिन्छ ।
·         यस पद्धति व्यवहारीकता भन्दा काल्पनिकतामा आधारित रहेको मानिन्छ । त्यसैले यसमा गल्ती हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
·         यसले कुनै पनि विषय वस्तुलाई गहन अध्ययन र चिन्तन गर्नुपर्दछ भन्ने मान्यता राख्दछ।
·         प्लेटोको काल्पनिक आदर्श राज्य दार्शनिक पद्धतिको एउटा महत्वपुर्ण उदाहरण हो ।
·         प्लेटोरुसो र मिल दार्शनिक अध्ययन पद्धतिका प्रयोगता हुन् ।
तुलनात्मक पद्धति :
·         अरस्तुले २५० संविधानहरु तथा शासन प्रणालीको तुलनात्मक अध्ययनगरे ।
·         यस पद्धतिमा एक देशको सामाजीक परिस्थति र घटनाहरुको अर्को देशसँग तुलना गरिन्छ ।
·         तुलनात्मक अध्ययन पद्धतिमा एउटै समाज वा संस्थालाई मात्र हेरी निष्कर्ष निकाल्नु हुदैन । जुन देशका संस्थाहरुको तुलना गरिन्छ । ती देशको सभ्यता, संस्कृति लगायतका पक्षहरुमा समानता रहनुपर्दछ ।
·         "यदि तुलनात्मक पद्धति राम्रोसंग अपनाउने हो भने समानता माथी मात्र विचार गरिनु हुदैन विवधता पनि छुट्याउनु पर्दछ"। -प्रो. आशिर्वादम
·         अरस्तुलर्ड ब्राइसका साथै मन्टेस्क्यु पनि यस पद्धतिका प्रयोगता थिए ।




प्रयोगात्मक पद्धति :
·         भौतिक विज्ञानजीव विज्ञानरसायन विज्ञानमा जस्तो प्रयोग नभए पनि राजनितिशास्त्रमा मानीसको सामाजिक जीवनका विभिन्न किसिमको प्रयोग भइराखेको हुन्छ । भन्ने मान्यता प्रयोगात्मक पद्धतिमा छ ।
·         समाज राजनितिशास्त्रको प्रयोगशाला हो त्यसैले समाजमा आउने परिवर्तनसंगै राजनैतिक ब्यवस्था, संस्कृतिआचरणमा पनि परिवर्तन भइरहन्छ ।
·         यस अन्तरगत राज्यका गतिविधिहरुलाई सुक्ष्म अध्ययन गर्दै प्रत्येक परिवर्तनलाई सफलता वा असफलताको आधारमा नयाँ राजनीतिक शासन व्यवस्था सम्बन्धि निष्कर्ष निकाल्ने अध्ययन पद्धति नै प्रयोगात्मक पद्धति हो ।
·         नेपालको समय-समयको जन-आन्दोलन यसैको परिणाम हो । उदाहरण हो ।

१.४ राजनीतिशास्त्रको अन्य सामाजीक संस्थाहरुसंगको सम्बन्ध :
·         उन्नाइसौ शताब्दीसम्मा ज्ञानका शारवाहरुलाई अलग-अलग रुपमा विभाजन नगरिएकाले ज्ञानका सबै शाखाहरु मानिसलाई केन्द्रविन्दु मानी मानिसका विभिन्न क्रियाकलापहरुको विश्‍लेषण गर्दथे ।
·         पछिल्लो समयमा ज्ञानका विभिन्न शाखाहरु एक अर्काबाट आफुलाई भिन्न गर्ने क्रममा अन्य सामाजिक शास्त्रहरु अलग भएतापनि राजनितिशास्त्रलाई दर्शन शास्त्रसंग जोडिएर अध्ययन गरिन्थ्यो ।
क) राजनितिशास्त्र र इतिहासको सम्बन्ध:
·         पाश्‍चात्य चिन्तक फ्रि म्यान इतिहासलाई भुतकालको राजनिति र राजनितिलाई वर्तमान इतिहासका रुपमा लिइन्छ ।
·         इतिहास विवरणपरक र बढी वास्तविकतामा आधारित छ भने राजनितिशास्त्र विश्‍लेषणपरक हुन्छ ।
·         "इतिहासले राजनितिशास्त्रलाई तेस्रो आयाम प्रदान गर्दछ" ।- बिलोबि
·         इतिहासले राज्य सरकार र शक्तीको अध्ययनमा राजनितिशास्त्रलाई सघाउँछ ।
·         इतिहासले राजनितिशास्त्रको पथ प्रदर्शन गर्दछ ।
·         इतिहास राजनितिशास्त्रको प्रयोगशाला हो ।
·         इतिहासले विगतवर्तमान र भविष्यका बिच अन्तर सम्बन्ध कायम गर्दछ ।





ख) राजनीतिशास्त्र र अर्थशास्त्र बिचको सम्बन्ध:
·         अर्थशास्त्रले वस्तुको उत्पादनत्यसको वितरण र उपभोग जस्ता विषयहरुको अध्ययन गर्दछ भने राजनीतिशास्त्रले वस्तुको उत्पादनउपभोग र वितरणको व्यवस्थापन अध्ययन गर्दछ ।
·         विश्‍वका अधिकांश राष्‍ट्रहरुमा आर्थिक असन्तुलन र अभावका कारण राजनीतिक परिवर्तनमा पनि प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको हुन्छ ।
·         शासनको गतिविधी र त्यसको रुप आर्थिक परिस्थितिबाट धेरै प्रभावित छ ।
·         मुलकुको राजनैतिक व्यवस्थाले त्यस मुलुकको आर्थिक ब्यवस्थालाई निर्धारण गरेको हुन्छ ।
·         अर्थशास्त्र बिना राजनितिशास्त्र अवास्तविक र सारहिन ढाँचा मात्रा रहन्छ" ।- चार्लस बिमड

ग) राजनितिशास्त्र र समाजशस्त्र बिचको सम्बन्ध
·         लामो समयसम्म राजनितिशास्त्र र समाजशास्त्र यी दुवै  चासोको विषय राज्य र समाज रहेकोमा राजनितिशास्त्रले राज्य सरकारको गतिविधिलाई मात्र सिमित राखेपछि समाजको गैह्र राजनैतिक र गैह्र आर्थीक पक्षको अध्ययन गर्ने शास्त्रको रुपमा समाजशास्त्रले छुट्टै रुप लिएको हो ।
·         राजनितिशास्त्रमा अध्ययन गर्ने तरीकाहरु Research Method, Technology, Survey Method आदि समाजशास्त्रबाट आएका हुन् ।
·         प्रो. गिङिड्सका अनुसार  "न्युटनको गतिशिलता सिद्धान्त सम्बन्धि जानेको मानीसलाई ज्योतिषशास्त्र र तापगतिशास्त्र सिकाउनु जति निरर्थक छ त्यति नै समाज विज्ञानका प्राथमिक कुराहरु पनि नजानेको मानिसलाई राजनितिक सिद्धान्तहरु सिकाउन निरर्थक छौ"

घ) राजनीतिशास्त्र र मनोविज्ञान बिचको सम्बन्ध:
·         राज्य र राजनितिक संस्थाहरु मानव मस्तिष्का देन भएका कारण यिनहरु बिच घनिष्‍ठ अन्तर सम्बन्ध छ ।
·         प्लेटाव देखी अहिलेसम्मका राजनितिक चिन्तकहरुले मानव आचरणको मनोवैज्ञानिक पक्षप्रति अभिरुचि देखाएका छन् ।
·         बार्कर भन्छन् –"हाम्रा पूर्वज प्राणीशास्त्रीक ढंगलर् सोच्दथे भने हामी मनोवैज्ञानिक ढंगले सोच्दछौं" ।
·         मनोवैज्ञानिक फ्रायडले प्रतिपादन गरेको मनोविश्‍लेषणले राजनीतिशास्त्रमा पर्याप्‍त छाप छाडेको छ ।
·         गार्न भन्छन –"सरकारु स्थायी एवम लोकप्रिय हुन जनताको मनोभावना र नैतिक पक्षलाई प्रतिबिम्बित गर्न सक्नु पर्छ" ।

ङ) राजनितिशास्त्र र भुगोल बिचको सम्बन्ध:
·         भौगोलिक कारण सामन्यतया  स्थिर रहने हुनाले राज्यको राजनैतिक जीवनमा स्थायी प्रभाव पार्दछ ।
·         प्राचिन राजनितिक चिन्तक अरस्तुले भुगोलको ज्ञान बिना राजनितिशास्त्रको ज्ञानमा वृद्धि हुन सक्दैन भन्छन्" ।
·         राज्यको भुगोलमा पाइने अलग-अलग राजनैतिक संस्कारले राज्य ब्यवस्थापनमा प्रभाव पार्दछ ।
·         रुसो भन्छन –"तातो जलवायु निरंकुश शासकको अनुकुल हुन्छ तर मध्यम खालको जलवायु शुसासनको अनुकुल हुन्छ ।
·         मन्टेस्क्युका अनुसार –" सरकारको स्वरुप र जनताको स्वतन्त्रता भौगोलिक वातावरणले प्रभावित हुन्छ" ।
·         भुगोल र राजनीति शास्त्रको सम्बन्धकै कारण भु-राजनिति र राजनैतिक भुगोल जस्तो अवधारणा विकसित भएका हुन् ।
·         भू-राजनितिक अवस्थाका कारण राष्‍ट्रहरुको सम्पन्नता र विपन्नता हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ ।

च) राजनितिशास्त्र र कानुन बिचको सम्बन्ध-
·         कुशल शासन संचालनका लागी संविधान कानुन पनि कुशल तयार हुनुपर्दछ ।
·         कानुनको निर्माणसंरक्षणसमयानुकुलसंसोधन एवम् परिमार्जन गर्ने काम राज्यले गर्दछ र राज्यको राजनिति कानुन द्वारा निर्देशित र नियन्त्रित हुन्छ ।
·         राज्यको उद्देश्य यथाशक्य सुविधा प्रदान गरी लोककल्याणकारी राज्य स्थापना गर्नु हो भने कानूनको उद्देश्‍य नागरिक जीवनलाई सुखमय बनाउन अनैतिक क्रियकलाप तथा ब्यवहारलाई नियन्त्रण गर्नु हो ।
·         राजनितिशास्त्रलाई सरकारको अध्ययन गर्ने शास्त्रको रुपमा लिने विद्वान सिले हुन् ।
·         राजनितिशास्त्रको प्रयोगशाला समाज हो ।
·         राजनितिशास्त्रको प्रयोगशास्त्र र इतिहास बिच धनिष्‍ठ सम्बन्धमा जोड दिने एडम स्मिथ हुन्।
·         कानूनलाई मानिसको ब्यवहारलाई नियमित गर्ने प्रमुख आधारको रुपमा लिइन्छ ।
·         युनेस्कोले राजनितिशास्त्रका मुख्य चार क्षेत्रहरु
          क) राजनैतिक सिद्धान्त ख) सरकार  ग) जनसमुदाय  घ) अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध
·         राजनितिशास्त्र राज्यसरकार र राज्य नितिको विज्ञान हो ।
·         Human Nature in Politics पुस्तकका लेखक ग्राहाम बालास हुन् ।
·         "राजनितिशास्त्रको अध्ययन पद्धतिले मनमस्तिष्‍कको त्यो बौद्धिक तरिकालाई जनाउँदछ जसले राजनैतिक वास्तविकताको ज्ञानको खोजी गर्दछौ" ।- मेसिनो साल्भेदोरी
·         राजनितिशास्त्र त्यो विज्ञान हो जसले राज्य नामक संगठनको अध्ययन गर्दछ र यो एउटा स्थिर तथा गतिशिल विद्या हो । - प्रो. गुडनाब
·         प्राचिन राजनितिशास्त्रमा साहित्यका ३ वर्गहरु धर्मशास्त्रधर्मसुत्र र टिका मान्ने विद्वान मनु हुन् ।
·         राजनितिशास्त्रलाई मुल्यहरुको आधिकारिक बाँडफाँडका रुपमालिने विद्वान डेविट स्टन हुन् ।
·         राजनितिशास्त्रमा अवलोकन पद्धतिलाई जोड दिने विद्वान लोबेल हुन् ।
·         राजनितिशास्त्र र समाजशास्त्र बिच अन्तर सम्बन्ध दर्शाउने विद्वान Max Weber हुन् ।
·         राजनितिशास्त्रमा प्रयोगात्मक पद्धति जोड दिने विद्वान लोबिस हुन् ।
·         The Structure of Social Action पुस्तकका लेखक पार्सन्स हुन् ।
·         Republic का लेखक प्लेटो हुन् ।
·         New Aspects of Politics का लेखक मेरियम हुन् ।
·         व्यवहारवादी राजनितिशास्त्रको विकास गर्ने विद्वान साइमनलासवेल र अलमन्ड हुन् ।
·         राजनीतिशास्त्रमा ऐतिहासिक प्रयोगका माध्यमबाट कम्युनिज्मको जन्म दिने Karl Marxहुन्।
·         The process of Government पुस्तकका लेखक F. बेन्ट हुन् ।
·         Old Societies and New Nations पुस्तकका लेखक गिरटज हुन् ।
·         आधुनिक राजनितिक सिद्धान्तलाई उदारवादी चिन्तकधारा र मार्क्सवादी चिन्तन धारा २ भागमा विभाजन गरिएको छ ।
·         अमेरिकी राजनितिशास्त्र संघको स्थापना सन् १९०३ मा भयो ।
·         राजनितिशास्त्रमा आचरणवादी आन्दोलनका प्रणेता चार्ल्स मेरियम हुन् ।



COMMENTS

BLOGGER
contact for perofessional web development
Name

Administration,4,CSIT,2,Culture,3,Current Affair,20,Fiction,3,Formula,3,Freelance,10,Gorkhaptra,2,IQ,1,Local Level,19,Loksewa,10,Memory,2,More,2,Motivation,13,Newspaper Cuttings,3,Objective,71,Officer,1,Policy,5,Science,4,Social,3,Subjective,79,Tips,19,Travel,3,Video Class,9,
ltr
item
Chakra's Blog: राजनीतिशास्त्र एकाइ १
राजनीतिशास्त्र एकाइ १
https://3.bp.blogspot.com/-7wJ4C9f4azs/XFBw1TmjvoI/AAAAAAAAIU4/t9oNOVC8DawAc-NOarnsNUC3RrFfuKGoQCPcBGAYYCw/s320/ggggg.png
https://3.bp.blogspot.com/-7wJ4C9f4azs/XFBw1TmjvoI/AAAAAAAAIU4/t9oNOVC8DawAc-NOarnsNUC3RrFfuKGoQCPcBGAYYCw/s72-c/ggggg.png
Chakra's Blog
https://www.chakrapanibhandari.com.np/2019/05/blog-post_16.html
https://www.chakrapanibhandari.com.np/
https://www.chakrapanibhandari.com.np/
https://www.chakrapanibhandari.com.np/2019/05/blog-post_16.html
true
7911877034631758713
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy