सार्वजनिक खरिदसम्बन्धी उजुरीहरू

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (CIAA) मा सार्वजनिक खरिदसम्बन्धी उजुरीहरू हेर्दा अधिकांश विवादहरू सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३, सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४, भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०५९ तथा सुशासनका सिद्धान्तसँग सम्बन्धित देखिन्छन्। व्यवहारमा बारम्बार उठ्ने वास्तविक (genuine) विषयवस्तु तथा कानूनी प्रश्नहरू निम्नानुसार छन्।

क्र.सं.	विषयवस्तु (Issue)	उठ्ने कानूनी प्रश्न
१	लागत अनुमान कृत्रिम रूपमा बढाउने	लागत अनुमान जानाजानी बढी बनाउनु भ्रष्टाचार वा अख्तियारको दुरुपयोग हो कि होइन?
२	मिलेमतो (Bid Collusion)	प्रतिस्पर्धा सीमित गर्ने मिलेमतो प्रमाणित गर्ने आधार के हुन्?
३	बोलपत्रका शर्त निश्चित कम्पनीलाई अनुकूल बनाउने	विशेष कम्पनीलाई लाभ पुग्ने गरी Specification बनाउन मिल्छ कि मिल्दैन?
४	योग्यता मापदण्ड (Eligibility Criteria) अनावश्यक रूपमा कडा बनाउने	प्रतिस्पर्धा सीमित गर्ने Qualification Criteria कानूनी रूपमा वैध हुन्छ कि हुँदैन?
५	न्यूनतम बोलपत्र अस्वीकृत गर्ने	Lowest Responsive Bid अस्वीकार गर्न के-कस्ता कानूनी आधार आवश्यक पर्छ?
६	मूल्याङ्कन समितिको पक्षपातपूर्ण निर्णय	Evaluation Committee को विवेकाधिकारको सीमा कहाँसम्म हुन्छ?
७	Technical Evaluation मा अंक हेरफेर	Technical Scoring मा मनोमानी भएमा त्यसको कानूनी उपचार के हो?
८	वार्तामार्फत खरिद (Direct/Negotiated Procurement) को दुरुपयोग	सोझै खरिद वा वार्तामार्फत खरिद गर्ने कानूनी अवस्था वास्तवमै थियो कि थिएन?
९	सार्वजनिक सूचना नदिई खरिद	सूचना प्रकाशन नगरी गरिएको खरिद स्वतः बदर हुने हो कि होइन?
१०	खरिदलाई टुक्र्याएर (Split Procurement) सीमा छल्ने	एउटै खरिदलाई विभाजन गर्नु भ्रष्टाचार वा कानूनी उल्लङ्घन हो?
११	प्रतिस्पर्धा नगरी एउटै कम्पनीलाई बारम्बार ठेक्का	यस्तो अभ्यासले समान अवसरको सिद्धान्त उल्लङ्घन गर्छ कि गर्दैन?
१२	ठेक्का सम्झौतापछि लागत बढाउने	Variation Order को दुरुपयोग भएको हो कि होइन?
१३	समय थप (Extension of Time) को दुरुपयोग	बारम्बार म्याद थप गर्नु कानूनी रूपमा उचित थियो कि थिएन?
१४	गुणस्तरहीन निर्माण स्वीकार गर्ने	गुणस्तर परीक्षण नगरी भुक्तानी दिनु भ्रष्टाचार हो कि होइन?
१५	काम नगरी भुक्तानी गर्ने	Measurement Book वा Completion Report बिना भुक्तानी दिन मिल्छ?
१६	झूटा बिल तथा नापी किताब (Fake Bills/MB)	सरकारी रकम हिनामिना भएको मानिने अवस्था के हो?
१७	Performance Security बिना कार्यादेश	जमानत नलिई सम्झौता गर्नु कानूनी रूपमा वैध हुन्छ?
१८	बैंक जमानत (Bank Guarantee) नक्कली वा अमान्य	नक्कली जमानत पेश गर्ने र स्वीकार गर्ने दुवैको दायित्व के हुन्छ?
१९	अनुभव प्रमाणपत्र (Experience Certificate) नक्कली	झूटा कागजात पेश गरेमा बोलपत्र स्वतः अस्वीकृत हुन्छ कि फौजदारी दायित्व पनि हुन्छ?
२०	VAT/PAN तथा करसम्बन्धी कागजात झूटा	करसम्बन्धी कागजात नक्कली भएमा खरिद प्रक्रिया प्रभावित हुन्छ?
२१	ठेकेदारको अयोग्यता लुकाउने	Blacklisting योग्य अवस्थालाई लुकाउनु अपराध हो कि होइन?
२२	कालोसूची (Blacklisting) प्रक्रिया	कालोसूचीमा राख्ने प्रक्रिया प्राकृतिक न्यायअनुकूल छ कि छैन?
२३	उपभोक्ता समिति मार्फत व्यवसायिक प्रकृतिको काम	उपभोक्ता समिति प्रयोग गरेर कानूनी सीमा छलिएको हो कि होइन?
२४	उपभोक्ता समिति र ठेकेदारबीच Sub-contract	उपभोक्ता समितिले काम ठेकेदारलाई दिन मिल्छ कि मिल्दैन?
२५	सार्वजनिक पदाधिकारीको स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest)	निर्णयकर्ताले आफन्त वा सम्बन्धित कम्पनीलाई लाभ पुर्‍याएमा कानूनी दायित्व के हुन्छ?
२६	खरिद निर्णयमा राजनीतिक दबाब	निर्णयमा बाह्य प्रभाव परेको प्रमाण कसरी मूल्याङ्कन हुन्छ?
२७	E-bidding मा अनियमितता	Electronic Procurement System को दुरुपयोग भएमा प्रमाण कसरी स्थापित हुन्छ?
२८	बोलपत्र खोल्ने क्रममा अनियमितता	Bid Opening प्रक्रिया उल्लङ्घन भएमा सम्पूर्ण प्रक्रिया बदर हुन्छ कि हुँदैन?
२९	गोप्य सूचना चुहावट	Confidentiality उल्लङ्घन भ्रष्टाचारको आधार बन्न सक्छ?
३०	निर्माण सम्पन्न नभई Completion Certificate जारी	Completion Certificate जारी गर्ने अधिकारीको दायित्व के हुन्छ?
३१	पूर्वनिर्धारित कम्पनीलाई ठेक्का दिलाउने	Abuse of Authority प्रमाणित गर्न आवश्यक तत्वहरू के हुन्?
३२	सम्झौतापछि कार्यक्षेत्र परिवर्तन	Scope Change को सीमा के हो?
३३	सामान खरिदमा बजार मूल्यभन्दा धेरै मूल्य	Overpricing कसरी प्रमाणित गरिन्छ?
३४	औषधि तथा स्वास्थ्य सामग्री खरिदमा गुणस्तर समस्या	मापदण्ड नपुगेका सामग्री स्वीकार गर्नु कसरी कानूनी अपराध बन्छ?
३५	परामर्श सेवा (Consultancy) खरिदमा अंक हेरफेर	QCBS वा अन्य मूल्याङ्कन विधि सही रूपमा लागू भएको थियो कि थिएन?
३६	आपतकालीन खरिदको दुरुपयोग	Emergency Procurement को वास्तविक अवस्था थियो कि थिएन?
३७	खरिद प्रक्रिया र भ्रष्टाचारबीचको सम्बन्ध	प्रत्येक खरिद त्रुटि भ्रष्टाचार हो कि केवल प्रशासनिक कमजोरी?
३८	सार्वजनिक खरिद ऐन उल्लङ्घन र अख्तियारको अधिकारक्षेत्र	कुन विषय अख्तियारको र कुन विषय सार्वजनिक खरिद पुनरावलोकन समितिको अधिकारक्षेत्रमा पर्छ?
३९	Evaluation Committee को व्यक्तिगत दायित्व	सामूहिक निर्णयमा व्यक्तिगत जिम्मेवारी कसरी निर्धारण हुन्छ?
४०	सार्वजनिक हानि (Public Loss) बिना भ्रष्टाचार	आर्थिक क्षति नभए पनि अख्तियार दुरुपयोग स्थापित हुन सक्छ कि सक्दैन?

थप व्यवहारिक कानूनी प्रश्नहरू

1. सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामा भएको प्रत्येक कानूनी त्रुटि भ्रष्टाचार मानिने हो कि होइन?
2. मूल्याङ्कन समितिको विवेकाधिकार (Discretion) को कानूनी सीमा के हो?
3. Variation Order र Extension of Time को दुरुपयोग कसरी पहिचान गर्ने?
4. उपभोक्ता समिति मार्फत हुने खरिदमा देखिने कानूनी समस्या के-कस्ता छन्?
5. Bid Collusion प्रमाणित गर्ने कानूनी आधारहरू के हुन्?
6. Direct Procurement को दुरुपयोग र वैध प्रयोगबीचको भिन्नता के हो?
7. Conflict of Interest सार्वजनिक खरिदमा कसरी स्थापित हुन्छ?
8. खरिद प्रक्रियामा प्रशासनिक त्रुटि र भ्रष्टाचारजन्य कसुरबीचको भिन्नता कसरी छुट्याउने?
9. खरिदसम्बन्धी विवादमा अख्तियार, सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय र सार्वजनिक खरिद पुनरावलोकन समितिको अधिकारक्षेत्र कसरी विभाजन हुन्छ?
10. निर्माण सम्पन्न नभई भुक्तानी वा Completion Certificate जारी गर्दा कुन अधिकारीको कस्तो कानूनी उत्तरदायित्व हुन्छ?