नेपालमा घर जग्गा खरिद-बिक्री, भवन निर्माण वा मुआब्जाको प्रयोजनका लागि Right of Way (ROW) र Setback सम्बन्धी नियमहरू निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। ROW भन्नाले सडक वा प्रसारण लाइनको लागि छुट्याइएको कुल क्षेत्र बुझिन्छ भने 'सेटब्याक' भन्नाले उक्त रेखाबाट छोड्नुपर्ने न्यूनतम दुरी बुझिन्छ।
नेपालको प्रचलित कानुन र २०८३ सम्मका अद्यावधिक मापदण्डहरू अनुसारको तथ्य र तथ्याङ्क निम्नानुसार छ:
नेपाल सडक मापदण्ड अनुसार सडकको वर्गीकरणको आधारमा ROW तोकिएको हुन्छ।
| सडकको प्रकार | Right of Way (ROW) - केन्द्रबाट दुबैतर्फ कुल | सेटब्याक (भवन निर्माणका लागि छोड्नुपर्ने) |
| राष्ट्रिय राजमार्ग (National Highway) | ५० मिटर (केन्द्रबाट २५/२५ मिटर) | ROW पछि थप ६ मिटर |
| सहायक राजमार्ग (Feeder Road) | ३० मिटर (केन्द्रबाट १५/१५ मिटर) | ROW पछि थप ६ मिटर |
| जिल्ला सडक (District Road) | २० मिटर (केन्द्रबाट १०/१० मिटर) | ५ मिटर |
| नगरपालिका भित्रका सडक | योजना अनुसार (सामान्यतया ८ देखि १४ मिटर) | सडकको चौडाइ हेरी १.५ देखि ३ मिटर |
नोट: काठमाडौं उपत्यकाको हकमा सडकको प्रकार र नगर विकास प्राधिकरणको मापदण्ड अनुसार यी दुरीहरू फरक हुन सक्छन्।
विद्युत नियमावली र नेपाल विद्युत प्राधिकरणको मापदण्ड अनुसार भोल्टेजको क्षमताको आधारमा ROW तोकिएको हुन्छ। हालैको नियम (२०८२/२०८३) अनुसार ROW भित्रको जग्गामा स्वामित्व कायम रहने गरी कित्ताकाट गर्न पाउने केही लचक व्यवस्था गरिएको छ, तर सुरक्षा मापदण्ड परिवर्तन भएको छैन।
| भोल्टेज क्षमता (kV) | Right of Way (ROW) - कुल चौडाइ | केन्द्र रेखाबाट दुबैतर्फ (मिटर) |
| ११ kV देखि ३३ kV | ६ मिटर | ३ / ३ मिटर |
| ६६ kV र १३२ kV | १८ मिटर | ९ / ९ मिटर |
| २२० kV | ३० मिटर | १५ / १५ मिटर |
| ४०० kV | ४६ मिटर | २३ / २३ मिटर |
निषेध: ROW क्षेत्रभित्र कुनै पनि स्थायी संरचना (घर, टहरा) निर्माण गर्न पाइँदैन।
मुआब्जा: ROW क्षेत्रमा पर्ने जग्गाको मूल्यांकनको सामान्यतया १०% देखि २५% सम्म क्षतिपूर्ति दिने चलन छ।
| नदी/खोलाको नाम | सेटब्याक (किनारबाट छोड्नुपर्ने दुरी) |
| बागमती, विष्णुमती, मनोहरा | २० मिटर |
| धोबीखोला (चाबहिल नजिक) | ९ मिटर |
| हनुमन्ते, नक्खु, बल्खु खोला | १२ मिटर |
| करखुसी, टुकुचा, सामाखुसी | ४ मिटर |
| साना खोल्सा र सिंचाई कुलो | खोलाको हकमा ४ मिटर, कुलोमा २ मिटर |
काठमाडौं बाहिर: देशका अन्य भागमा साना खोलाका लागि न्यूनतम ५ देखि १० मिटर र ठूला नदीका लागि जिल्ला दररेट निर्धारण समिति वा स्थानीय तहले तोके बमोजिम (प्राय: २०-३० मिटर) छोड्नुपर्ने हुन्छ।
- सार्वजनिक भवन: विद्यालय, अस्पताल वा सार्वजनिक भवन निर्माण गर्दा सडकबाट छोड्नुपर्ने सेटब्याक सामान्य घरको भन्दा बढी हुन सक्छ।
- उचाई र सेटब्याक: भवनको उचाई बढी भएमा (High-rise) सडकको चौडाइको अनुपातमा सेटब्याक पनि बढाउनुपर्ने हुन्छ।
- नियम उल्लंघन: ROW वा सेटब्याक मिचेर बनाइएका संरचनालाई स्थानीय सरकारले जुनसुकै बेला भत्काउन सक्छ र त्यस्तो संरचनाको क्षतिपूर्ति पाइँदैन।
0 Comments
Any questions or comments? Drop below. Please keep in mind that it must be a meaningful conversation relevant to the topic.